Tin Tức

Top 5 Bài soạn “Chiến thắng Mtao Mxây (Sử thi Ê-đê)” trong Ngữ văn 10 – SGK Cánh diều hay nhất

1


Hà Ngô

Bài văn soạn số 1

Câu hỏi: Tóm tắt được nội dung bao quát của văn bản (Tác phẩm kể lại sự kiện gì? Xây ra trong bối cảnh thời gian, không gian như thế nào? Chủ đề của tác phẩm là gì?)

Trả lời:

Tóm tắt: Nhân lúc Đăm Săn cùng các nô lệ lên rẫy, Mtao Mxây đã đến phá buôn làng và bắt Hơ Nhị về làm vợ. Đăm Săn đến nhà Mtao Mxây khiêu chiến để cứu người vợ của mình. Lần đầu, chàng thách Mtao Mxây đọ dao nhưng hắn sợ không dám đồng ý. Khi Đăm Săn dọa đốt nhà, hắn mới chịu xuống và múa khiên. Mtao Mxây rung khiên múa, tiếng kêu lạch cạch; đến lượt Đăm Săn, mỗi lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh, chạy vun vút trong khi Mtao Mxây chỉ bước thấp bước cao chạy hết bãi đông sang bãi tây. Mtao Mxây bảo Hơ Nhị quăng cho một miếng trầu nhưng Đăm Săn đỡ được, ăn vào thì sức lực tăng lên gấp bội. Đăm Săn lại múa khiên, đâm Mtao Mxây nhưng không thủng được áo giáp của hắn. Nhờ Trời giúp đỡ, Đăm Săn ném một cái chày tròn vào tai của kẻ địch, nên giành được chiến thắng, cắt đầu của Mtao Mxây đem bêu ra đường. Chàng cứu được vợ, và tất cả tôi tớ của Mtao Mxây nguyện đi theo Đăm Săn. Dân làng mở tiệc mừng chiến thắng của Đăm Săn và đón chào những dân làng mới.

Câu hỏi: Nhân vật chính là gì? Nhân vật được miêu tả ở phương diện nào?

Trả lời: Nhân vật chính: Đăm Săn. Những đặc điểm nổi bật của nhân vật: mạnh mẽ, tài giỏi, có giọng nói hào sảng, vang rộn, ai cũng phải nể sợ. Thân hình vạm vỡ, phi thường

Câu hỏi: Biện pháp nghệ thuật nổi bật của văn bản là gì? Lời người kể chuyện và lời nhân vật được thể hiện như thế nào?

Trả lời: Biện pháp nổi bật trong văn bản là so sánh và phóng đại khi miêu tả nhân vật Đăm Săn và Mtao Mxây.

Câu hỏi: Liên hệ , kết nối với kinh nghiệm sống của bản thân để hiểu thêm câu chuyện.

Trả lời: Để có thể trở thành một người đứng đầu lãnh đạo thì ngoài sự tài giỏi điều không thể thiếu đó chính là một trái tim vị tha và lòng yêu thương, thấu hiểu.

ĐỌC HIỂU

Câu 1: Màu sắc văn hóa Tây Nguyên thể hiện qua các yếu tố nào?

Trả lời: Màu sắc văn hóa Tây Nguyên thể hiện qua các yếu tố: nhà Mtao Mxây đầu sàn hiên đẽo hình Mặt Trăng, đầu cầu thang đẽo hình chim ngói; cầu thang rộng một lá chiếu, người nối đuôi nhau lên xuống khiêng một ché đuê vẫn không sợ chật.

Câu 2: Chú ý chi tiết miêu tả ngoại hình Mtao Mxây.

Trả lời: Chi tiết miêu tả ngoại hình Mtao Mxây: khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng; trông hắn dữ tợn như một vị thần, hắn đóng một cái khố sọc gấp bỏ múi, mặc một cái áo dày nút, dáng tần ngần do dự, mỗi bước đi đắn đo.

Câu 3: Chú ý biện pháp nghệ thuật được sử dụng để miêu tả hình ảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây.

Trả lời: Biện pháp nghệ thuật được sử dụng để miêu tả hình ảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây: so sánh, phóng đại.

Câu 4: Chú ý chi tiết ông Trời giúp đỡ Đăm Săn.

Trả lời: Chi tiết ông Trời giúp đỡ Đăm Săn: trong mơ, ông Trời mách Đăm Săn lấy một cái chày mòn ném vào vành tai Mtao Mxây. Đăm Săn bừng tỉnh ném cái chày mòn trúng vành tai kẻ địch. Áo giáp của Mtao Mxây rơi loảng xoảng, hắn tháo chạy quanh chuồng lợn, chuồng trâu. Đăm Săn phá tan tất cả, cuối cùng hắn ngã quay ra đất

Câu 5: Lời nói và hành động của dân làng cho biết tình cảm của cộng đồng đối với tù trưởng Đăm Săn như thế nào?

Trả lời: Lời nói của dân làng: “không đi sao được!… người nhà giàu cầm đầu chúng tôi nay đã không còn nữa”, “không đi sao được! Tù trưởng chúng tôi đã chết, lúa chúng tôi đã mục, chúng tôi còn ở với ai?” => Sau khi tù trưởng của mình thất bại, đông đảo tôi tớ của Mtao Mxây đều tâm phục và muốn đi theo Đăm Săn – vị tù trưởng mạnh hơn. Hành động của dân làng: Tôi tớ của Mtao Mxây: Đoàn người đông như bầy cà tong, mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như bầy trai gái đi giếng làng cõng nước. => Niềm vui, phấn khởi khi tìm được người tù trưởng đủ tài đức. Tôi tớ của Đăm Săn: “… Các chàng trai đi lại ngực đụng ngực. Các cô gái đi lại vú đụng vú. Cảnh làng một tù trưởng nhà giàu trông sao mà vui thế!” => Vui mừng khi tù trưởng chiến thắng trở về, buôn làng được mở mang thêm, ngày càng đông vui và giàu mạnh.

Câu 6: Tưởng tượng không khí ăn mừng của dân làng đối với chiến thắng của Đăm Săn.

Trả lời: Tưởng tượng không khí ăn mừng: đoàn người đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối, tất cả mọi người hòa vào không khí tưng bừng, nhộn nhịp, reo ca.

Câu 7: Chú ý vẻ đẹp kì vĩ, phi thường của người anh hùng Đăm Săn.

Trả lời: Vẻ đẹp kì vĩ, phi thường của người anh hùng Đăm Săn: nằm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tóc chàng ở dưới đất là một cái nong hoa, uống không biết say, ăn không biết no, chuyện trò không biết chán; đầu đội khăn nhiễu, vai mang nài hoa, đánh đâu đập tan đó, vây đâu phá nát đó.

Câu 8: Chú ý nghệ thuật miêu tả nhân vật Đăm Săn.

Trả lời: Nghệ thuật miêu tả nhân vật Đăm Săn: so sánh, phóng đại.

Hình minh họa
Hình minh họa


2


Hà Ngô

Bài soạn văn số 2

CHUẨN BỊ

Câu hỏi: Tóm tắt được nội dung bao quát của văn bản (Tác phẩm kể lại sự kiện gì? Xây ra trong bối cảnh thời gian, không gian như thế nào? Chủ đề của tác phẩm là gì?)4

Trả lời:

Tóm tắt: Nhân lúc Đăm Săn cùng các nô lệ lên rẫy, Mtao Mxây đã đến phá buôn làng và bắt Hơ Nhị về làm vợ. Đăm Săn đến nhà Mtao Mxây khiêu chiến để cứu người vợ của mình. Lần đầu, chàng thách Mtao Mxây đọ dao nhưng hắn sợ không dám đồng ý. Khi Đăm Săn dọa đốt nhà, hắn mới chịu xuống và múa khiên. Mtao Mxây rung khiên múa, tiếng kêu lạch cạch; đến lượt Đăm Săn, mỗi lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh, chạy vun vút trong khi Mtao Mxây chỉ bước thấp bước cao chạy hết bãi đông sang bãi tây. Mtao Mxây bảo Hơ Nhị quăng cho một miếng trầu nhưng Đăm Săn đỡ được, ăn vào thì sức lực tăng lên gấp bội. Đăm Săn lại múa khiên, đâm Mtao Mxây nhưng không thủng được áo giáp của hắn. Nhờ Trời giúp đỡ, Đăm Săn ném một cái chày tròn vào tai của kẻ địch, nên giành được chiến thắng, cắt đầu của Mtao Mxây đem bêu ra đường. Chàng cứu được vợ, và tất cả tôi tớ của Mtao Mxây nguyện đi theo Đăm Săn. Dân làng mở tiệc mừng chiến thắng của Đăm Săn và đón chào những dân làng mới.

Câu hỏi: Nhân vật chính là gì? Nhân vật được miêu tả ở phương diện nào?

Trả lời: Nhân vật chính: Đăm Săn. Những đặc điểm nổi bật của nhân vật: mạnh mẽ, tài giỏi, có giọng nói hào sảng, vang rộn, ai cũng phải nể sợ. Thân hình vạm vỡ, phi thường

Câu hỏi: Biện pháp nghệ thuật nổi bật của văn bản là gì? Lời người kể chuyện và lời nhân vật được thể hiện như thế nào?

Trả lời: Biện pháp nổi bật trong văn bản là so sánh và phóng đại khi miêu tả nhân vật Đăm Săn và Mtao Mxây.

Câu hỏi: Liên hệ, kết nối với kinh nghiệm sống của bản thân để hiểu thêm câu chuyện.

Trả lời: Để có thể trở thành một người đứng đầu lãnh đạo thì ngoài sự tài giỏi điều không thể thiếu đó chính là một trái tim vị tha và lòng yêu thương, thấu hiểu.

ĐỌC HIỂU
Câu 1:
Màu sắc văn hóa Tây Nguyên thể hiện qua các yếu tố nào?

Trả lời: Màu sắc văn hóa Tây Nguyên thể hiện qua các yếu tố: nhà Mtao Mxây đầu sàn hiên đẽo hình Mặt Trăng, đầu cầu thang đẽo hình chim ngói; cầu thang rộng một lá chiếu, người nối đuôi nhau lên xuống khiêng một ché đuê vẫn không sợ chật.

Câu 2: Chú ý chi tiết miêu tả ngoại hình Mtao Mxây.

Trả lời: Chi tiết miêu tả ngoại hình Mtao Mxây: khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng; trông hắn dữ tợn như một vị thần, hắn đóng một cái khố sọc gấp bỏ múi, mặc một cái áo dày nút, dáng tần ngần do dự, mỗi bước đi đắn đo.

Câu 3: Chú ý biện pháp nghệ thuật được sử dụng để miêu tả hình ảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây.

Trả lời: Biện pháp nghệ thuật được sử dụng để miêu tả hình ảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây: so sánh, phóng đại.

Câu 4: Chú ý chi tiết ông Trời giúp đỡ Đăm Săn.

Trả lời: Chi tiết ông Trời giúp đỡ Đăm Săn: trong mơ, ông Trời mách Đăm Săn lấy một cái chày mòn ném vào vành tai Mtao Mxây. Đăm Săn bừng tỉnh ném cái chày mòn trúng vành tai kẻ địch. Áo giáp của Mtao Mxây rơi loảng xoảng, hắn tháo chạy quanh chuồng lợn, chuồng trâu. Đăm Săn phá tan tất cả, cuối cùng hắn ngã quay ra đất

Câu 5: Lời nói và hành động của dân làng cho biết tình cảm của cộng đồng đối với tù trưởng Đăm Săn như thế nào?

Trả lời: Lời nói của dân làng: “không đi sao được!… người nhà giàu cầm đầu chúng tôi nay đã không còn nữa”, “không đi sao được! Tù trưởng chúng tôi đã chết, lúa chúng tôi đã mục, chúng tôi còn ở với ai?” => Sau khi tù trưởng của mình thất bại, đông đảo tôi tớ của Mtao Mxây đều tâm phục và muốn đi theo Đăm Săn – vị tù trưởng mạnh hơn. Hành động của dân làng: Tôi tớ của Mtao Mxây: Đoàn người đông như bầy cà tong, mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như bầy trai gái đi giếng làng cõng nước. => Niềm vui, phấn khởi khi tìm được người tù trưởng đủ tài đức. Tôi tớ của Đăm Săn: “… Các chàng trai đi lại ngực đụng ngực. Các cô gái đi lại vú đụng vú. Cảnh làng một tù trưởng nhà giàu trông sao mà vui thế!” => Vui mừng khi tù trưởng chiến thắng trở về, buôn làng được mở mang thêm, ngày càng đông vui và giàu mạnh.

Câu 6: Tưởng tượng không khí ăn mừng của dân làng đối với chiến thắng của Đăm Săn.

Trả lời: Tưởng tượng không khí ăn mừng: đoàn người đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối, tất cả mọi người hòa vào không khí tưng bừng, nhộn nhịp, reo ca.

Hình minh họa
Hình minh họa

3


Hà Ngô

Bài soạn văn số 3

Chuẩn bị Soạn bài Chiến thắng Mtao Mxây

Câu 1 (trang 19, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Tóm tắt được nội dung bao quát của văn bản (Câu chuyện kể lại sự kiện gì? Xảy ra trong bối cảnh thời gian, không gian như thế nào? Có chi tiết thần kì nào?).

Lời giải

Câu chuyện kể lại sự kiện: bực tức vì Đăm Săn có vợ đẹp, Mtao Mxay đã bắt vợ của Đăm Săn. Nghe tin vợ bị bắt, Đăm Săn đến đánh Mtao Mxay. Bằng tài năng của mình, Đăm Săn đã hạ gục Mtao Mxay, trừng phạt tội ác mà hắn gây ra.

Thời gian: khi nghe tin vợ bị bắt cóc.

Không gian: tại nhà Mtao Mxay.

Chi tiết thần kì: vẻ ngoài và sức mạnh phi thường của Đăm Săn.

Câu 2 (trang 19, SGK Ngữ Văn 10 tập 1)

Đề bài: Nhân vật chính là ai? Có điểm gì nổi bật?

Lời giải

– Nhân vật chính trong văn bản là: Đăm Săn

– Đặc điểm nổi bật:

  • Sức mạnh phi thường.
  • Ăn không biết no, uống không biết say.
  • Giọng hào sảng.
  • Giàu có.
  • Ai gặp cũng sợ.
  • Có lí tưởng sống.

Câu 3 (trang 19, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Câu chuyện gửi gắm thông điệp gi?

Lời giải

Thông điệp: người giàu tình thương, tài giỏi, biết bảo vệ hạnh phúc cho gia đình và bộ tộc là người luôn nhận được sự nể trọng, tôn kính của mọi người.

Câu 4 (trang 19, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Liên hệ, kết nối với kinh nghiệm sống của bản thân để hiểu thêm câu chuyện.

Lời giải

Câu chuyện về Đăm Săn giống như tựa lời của Hồ Chủ tịch “Có tài mà không có đức là người vô dụng. Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó”. Chúng ta cần trau dồi cả trí tuệ lẫn tình cảm. Nhất là khi trở thành một nhà lãnh đạo, một người đứng đầu, không thể chỉ chăm chăm vào trí tuệ mà quên đi tình cảm và cũng không thể chú trọng vào tình cảm mà mất đi lí trí. Phải giữ một cái đầu lạnh và trái tim nóng, đấy là kinh nghiệm sống của chính em.

Đọc hiểu bài Chiến thắng Mtao Mxây

Trả lời câu hỏi giữa bài:

Câu 1 (trang 19, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Màu sắc văn hóa Tây Nguyên thể hiện qua các yếu tố nào?

Lời giải

Màu sắc văn hóa Tây Nguyên được thể hiện qua:

  • Đầu sàn đẽo hình Mặt Trăng, đầu cầu thang đẽo hình chim ngói.
  • Cầu thang rộng một lá chiếu, người nối đuôi nhau lên xuống mà khiêng một ché đuê vẫn không sợ chật.

Câu 2 (trang 20, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Chú ý chi tiết miêu tả ngoại hình Mtao Mxây

Lời giải

Ngoại hình Mtao Mxay:

  • Khiên tròn như đầu cú.
  • Trông dữ tợn như một vị thần.
  • Khố sọc gấp bỏ múi, mặc một cái áo dày nút.
  • Dáng tần ngần, mỗi bước mỗi đắn đo giữa một đám đông mịt mù như trong sương sớm.

Câu 3 (trang 21, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Chú ý biện pháp nghệ thuật được sử dụng để miêu tả hình ảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây.

Lời giải

Biện pháp nghệ thuật được sử dụng: nói quá.

Câu 4 (trang 21, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Chú ý chi tiết ông trời giúp đỡ Đăm Săn.

Lời giải

Chi tiết:

– Vậy thì cháu lấy một cái chày mòn ném vào vành tai hắn (Mtao-Mxay) là được.

Câu 5 (trang 22, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Lời nói và hành động của dân làng cho biết tình cảm của cộng đồng đối với tù trường Đăm Săn như thế nào

Lời giải

Tình cảm: cộng đồng tự hào về tù trưởng. Họ đón vị anh hùng – người đứng đầu của bộ tộc trở về trong chiến thắng. Mọi người đón chào những người dân mới, mở tiệc ăn mừng. Chiến thắng của Đăm Săn khiến cho bộ tộc thêm phần hùng mạnh.

Câu 6 (trang 24, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Tưởng tượng không khí ăn mừng của dân làng đối với chiến thắng của Đăm Săn

Lời giải

Tưởng tượng: Một khung cảnh hân hoan, hò reo vui sướng. Người người trong bộ tộc phấn khích. Họ tổ chức ăn mừng bên tiếng nhạc điệu dân tộc, tiếng chiêng kêu, những bàn trải đầy món ngon, thức uống mê say. Đó là không khí náo nhiệt, nhộn nhịp, hào sảng đối với chiến thắng của Đăm Săn.

Câu 7 (trang 24, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Chú ý vẻ đẹp kì vĩ, phi thường của người anh hùng Đăm Săn

Lời giải

Vẻ đẹp:

  • Chàng nằm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tóc chàng ở dưới đất là một cái nong hoa.
  • Chàng Đăm Săn uống không biết say, ăn không biết no, chuyện trò không biết chán.
  • Một tù trưởng đầu đôi khăn nhiễu, vai mang nài hoa, đánh đâu đập tan đó.

Câu 8 (trang 25, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Chú ý nghệ thuật miêu tả nhân vật Đăm Săn

Lời giải

Nghệ thuật miêu tả nhân vật Đăm Săn: biện pháp nói quá.

Trả lời câu hỏi cuối bài

Câu 1 (trang 25, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Nêu những sự kiện chính trong văn bản Chiến thắng Mtao Mxây. Hãy chỉ ra lời người kể chuyện, lời nhân vật, chi tiết thần kì trong văn bản.

Lời giải

  • Những sự kiện chính:
  • 2 trận đấu giữa Đăm Săn và Mtao-Mxay.
  • Đăm Săn ăn mừng chiến thắng.
  • Lời người kể chuyện: là những đoạn văn ngắn, không có hội thoại.
  • Lời nhân vật: Đăm Săn, Mtao-Mxay, Ông trời, Dân trong làng, Dân làng được thể hiện ở chữ in hoa.
  • Chi tiết thần kì:
    • Trong cuộc chiến đấu giữa Đăm Săn và Mtao Mxay “Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô, Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”; “Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc. Chòi lẫm đổ lăn lóc. Cây cối chết rụi. Khi chàng múa dưới thấp, vang lên tiếng đĩa khiên đồng. Khi chàng múa trên cao, vang lên tiếng đĩa khiên kênh. Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nút, ba đồi tranh bật rễ bay tung. Cây giáo thần, cây giáo dính đầy những oan hồn của chàng nhằm đùi Mtao Mxay phóng tới, trúng nhưng không thủng. Chàng đâm vào người Mtao Mxay cũng không thủng”.
    • Trong miêu tả vẻ đẹp của Đăm Săn “ uống không biết say, ăn không biết no, chuyện trò không biết chán”; “Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sức voi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy rầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc”.

Câu 2 (trang 25, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Nhân vật người anh hùng Đăm Săn được miêu tả với những đặc điểm nổi bật nào? Chỉ ra những chi tiết cho thấy sự đối lập giữa Đăm Săn với Mtao Mxây.

Lời giải

– Đặc điểm nổi bật:

  • Có ngoại hình cường tráng.
  • Sức mạnh phi thường.
  • Người đứng đầu có tài lẫn đức: dũng cảm, có lòng yêu thương.
  • Lí tưởng sống cao đẹp.

– Sự đối lập
Đăm Săn

  • Thái độ
  • Tự tin, bản lĩnh.
  • Cường tráng, phi thường.
  • Thái độ của dân làng. Tự hào, kính trọng, nể phục

Mtao Mxây

  • Do dự, sợ hãi, tức giận.
  • Yếu, hèn nhát.
  • Nghi ngờ, không dành niềm tin, sự yêu thích tới Mtao Mxay.

Câu 3 (trang 25, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Nêu và phân tích tác dụng của một biện pháp nghệ thuật tiêu biểu trong văn bản (ví dụ: so sánh, phóng đại, đối lập, tương phản,…).

Lời giải

Một biện pháp tiêu biểu trong văn bản chính là biện pháp nói quá. Trong văn bản, người viết miêu tả sức mạnh của Đăm Săn và cuộc chiến giữa 2 tù trưởng Đăm Săn với Mtao Mxay với những lời lẽ li kì, hấp dẫn.

Tác dụng:

  • Tạo ấn tượng cho người đọc về hình tượng người anh hùng Đăm Săn.
  • Câu văn trở nên lôi cuốn, hấp dẫn bạn đọc.
  • Thể hiện trí tưởng tượng phong phú, bay bổng của người viết.

Câu 4 (trang 25, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Hãy làm sáng tỏ một đặc điểm nổi bật của thể loại sử thi được thể hiện trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây.

Lời giải

Một trong những đặc điểm nổi bật của sử thi được thể hiện trong đoạn trích chính là yếu tố kì ảo. Trong đoạn trích, người viết đã thành công miêu tả về Đăm Săn hiện lên với vẻ ngoài và sức mạnh phi thường. Câu văn không có thực nhưng lại lôi cuốn, hấp dẫn bạn đọc ngay từ khi bắt đầu.

Câu 5 (trang 25, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Phân tích một số câu nói và hành động của dân làng trước chiến thắng của Đăm Săn để làm rõ tình cảm của cộng đồng Ê-dê đối với người anh hùng.

Lời giải

Phân tích:

  • Khi Mtao Mxay thua trận trước Đăm Săn, người dân trong làng ai nấy đều vui mừng, trái ngược với lẽ thông thường, tưởng chừng như khi chứng kiến người đứng đầu bộ tộc mình thua, mọi người sẽ buồn, bắt đầu lo sợ, nhưng không, tất cả người trong làng lại vui mừng. Có thể thấy, Mtao Mxay không phải là một người tù trưởng tốt.
  • Ngược lại với Mtao Mxay, khi nghe tin Đăm Săn giành chiến thắng, dân làng đều hân hoan, hồ hởi. Người dân trong làng đều muốn được về tù trưởng Đăm Săn, bởi người ta biết cái tài và cái đức của Đăm Săn.
  • Từ đây, người Ê-đê dành tình cảm, sự coi trọng tới Đăm Săn nhiều hơn Mtao Mxay. Họ mong muốn một cuộc sống bình yên, hạnh phúc, có người đứng đầu hội tụ tài năng lẫn tình cảm.

Câu 6 (trang 25, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Đoạn trích phản ánh và ca ngợi điều gì? Điều ấy có còn ý nghĩa với cuộc sống hôm nay không? Vì sao?

Lời giải

Đoạn trích phản ánh cuộc chiến giữa hai tù trưởng. Qua cuộc chiến, người viết ca ngợi về Đăm Săn – nhà tù trưởng đáng để người dân coi trọng. Hình tượng Đăm Săn hiện lên với lí tưởng cao đẹp, muốn gây dựng một buôn làng hạnh phúc, bình yên. Và đó chính là ước muốn của người dân. Chiến đấu với Mtao Mxay không chỉ là cuộc chiến cá nhân, mà đó là cuộc chiến cộng đồng.

Điều ấy còn ý nghĩa đến ngày hôm nay. Bởi suy cho cùng, thứ người ta muốn hướng đến là vẻ đẹp, niềm vui, sự hạnh phúc. Không ai trong chúng ta muốn hay ở bên cạnh một nhà lãnh đạo thiếu tài lẫn đức. Chúng ta đấu tranh giành lấy cái tốt. Đó là đích đến của chúng ta, dù ở thời đại nào.

Câu 7 (trang 25, SGK Ngữ Văn 10, tập 1)

Đề bài: Hãy minh hoạ trận chiến đấu giữa Đăm Săn và Mtao Mxây bằng một bức vẽ hoặc một đoạn văn miêu tả (khoảng 8-10 dòng).

Lời giải

Cuộc chiến giữa Đăm Săn và Mtao Mxay thật li kì và hấp dẫn! Mtao Mxay thoạt nhìn tự tin, tưởng chừng sẽ giành chiến thắng trước Đăm Săn. Nhưng không, Mtao Mxay đã thể hiện sự hèn nhát khi nghĩ rằng Đăm Săn đâm lén khi mình đi xuống. Một cuộc chiến cho chúng ta nhiều tiếng cười. Cùng là tù trưởng với nhau nhưng Mtao Mxay luôn có sự yếu thế, múa khiên yếu ớt, chạy khắp nơi để tránh đường khiên của Đăm Săn. Sang hiệp đấu thứ hai, cây giáo liên tục vào Mtao Mxay. Và kết quả, ai nấy đều có câu trả lời cho chính mình, Đăm Săn giành chiến thắng. Mtao mxay van nài cầu xin sự sống nhưng với tội ác mà hắn đã gây ra, Đăm Săn không thể tha thứ.

Hình minh họa
Hình minh họa

4


Hà Ngô

Bài soạn văn số 4

Đọc hiểu

* Nội dung chính:

  • Văn bản “Chiến thắng Mtao Mxây” ca ngợi sức mạnh và vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn trong việc chiến thắng Mtao Mxây, cứu được vợ của mình trở về và đem vinh quang về cho dân làng.
  • Đăm Săn xứng đáng là người anh hùng mang tầm vóc sử thi của dân tộc Ê-đê thời cổ đại.

* Trả lời câu hỏi giữa bài:

Câu 1 (trang 19 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Màu sắc văn hóa Tây Nguyên thể hiện qua các yêu tố nào?

Trả lời:

– Màu sắc văn hóa Tây Nguyên thể hiện qua yếu tố miêu tả ngôi nhà trông quả thật là đẹp của Mtao Mxây, đầu sàn hiên đẽo hình Mặt Trăng, đầu cầu thang đẽo hình chim ngói. Cầu thang rộng một lá chiếu, người nối đuôi nhau lên xuống mà khiêng một ché đuê vẫn không sợ chật.

Câu 2 (trang 20 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chú ý chi tiết miêu tả ngoại hình Mtao Mxây.

Trả lời:

Mtao Mxây hiện lên trong cuộc giao chiến với Đăm Săn với cái khiên tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng. Trông hắn dữ tợn như một vị thần. Hắn đóng một cái khố sọc gấp bỏ múi, mặc một cái áo dày nút. Đi từ nhà trong ra nhà ngoài, dáng tần ngần do dự, mỗi bước một đắn đo.


Câu 3 (trang 21 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chú ý biện pháp nghệ thuật được sử dụng để miêu tả hình ảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây.

Trả lời:

Biện pháp nghệ thuật được sử dụng để miêu tả hình ảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây là so sánh kết hợp phóng đại, thể hiện qua chi tiết Đăm Săn rung khiên múa vượt một đồi tranh, vượt một đồi lồ ô. Đăm Săn chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây.


Câu 4 (trang 21 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chú ý chi tiết ông trời giúp đỡ Đăm Săn.

Trả lời:

– Chi tiết ông trời giúp đỡ Đăm Săn có ý nghĩa:

  • Tượng trưng lực lượng thần linh cũng đi theo chính nghĩa, đi theo anh hùng
  • Con người ai cũng có điểm yếu hãy che dấu điểm yếu của mình phát hiện điểm yếu của đối phương và đánh vào điểm yếu của đối thủ để chiến thắng
  • Luôn đoàn kết luôn Phù trợ cho nhau

Câu 5 (trang 22 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Lời nói và hành động của dân làng cho biết tình cảm của cộng đồng đối với tù trưởng Đăm Săn như thế nào?

Trả lời:

  • Lời nói và hành động của dân làng: Ba cuộc đối đáp gặp nhau ở tiếng nói đồng lòng “không đi sao được” và có sự tăng tiến cho ta thấy tình cảm của cộng đồng đối với tù trưởng Đăm Săn chính là sự yêu mến, ngưỡng mộ, thán phục của dân làng về tài năng và phẩm chất của người đứng đầu, quyết tâm một lòng đi theo.

Câu 6 (trang 24 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Tưởng tượng không khí ăn mừng của dân làng đối với chiến thắng của Đăm Săn.

Trả lời:

Không khí ăn mừng của dân làng đối với chiến thắng của Đăm Săn chắc hẳn vô cùng hoan hỉ và huyên náo. Chiêng trống đánh lên các cồng hlong hòa nhịp cùng chum chọe kêu lên rộn rã, vui tươi. Lễ vật dâng cúng thần, tổ tiên vô cùng hậu hĩnh để cầu sức khỏe, bình yên và sự thịnh vượng. Sau đó lễ ăn mừng chiến thắng cũng diễn ra hết sức tưng bừng và náo nhiệt: tiếng cồng chiêng vang lên khắp nơi, người đến từ bốn phương, chật ních. Ai cũng được đón tiếp, ăn uống no say thỏa thích các chuỗi thịt trâu thịt bò treo đen đầy nhà, chậu thau, âu đồng nhiều không còn chỗ để.


Câu 7 (trang 24 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chú ý vẻ đẹp kì vĩ, phi thường của người anh hùng Đăm Săn.

Trả lời:

– Vẻ đẹp kì vĩ, phi thường của người anh hùng Đăm Săn được thể hiện qua chi tiết: Chàng nằm trên võng, tóc thả trên sàn, hứng tóc chàng ở dưới đất là một cái nong hoa. Đăm Săn uống rượu không bao giờ say, ăn uống không bao giờ thấy no. Hơn thế nữa, ngôn ngữ phóng đại của sử thi đã so sánh chàng ngang sức mạnh thần linh: Oai linh vang đến tận thần núi phía Đông, đến tận thần núi phía Tây. Hình ảnh Đăm Săn sau chiến công này được mô tả phóng đại và như một điệp khúc vang vọng niềm tự hào về người anh hùng tiêu biểu của cộng đồng: Và người ta bàn tán không cùng, rằng Đăm Săn quả thật là một tù trưởng dũng cảm, không bao giờ chịu lùi bước. Chàng ta mang chăn choàng trên vai, tay đeo vòng, cầm gươm chạm trỗ sắc bén… Đăm Săn hùng cường, ngang tàng ngay từ trong lòng mẹ, vẻ đẹp ấy chỉ có thể xuất hiện trong sử thi anh hùng, chỉ có ngôn ngữ sử thi mới đem lại những vẻ đẹp độc đáo đến thế.

Câu 8 (trang 25 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Chú ý nghệ thuật miêu tả nhân vật Đăm Săn.

Trả lời:

  • Nhân vật Đăm Săn được miêu tả với bút pháp miêu tả phóng đại, sử dụng nghệ thuật xây dựng trùng điệp của ngôn ngữ, cũng như nghệ thuật tạo hình.
  • Tác dụng của biện pháp nghệ thuật này là để làm tăng lên khả năng biểu hiện về ngôn ngữ, cũng như làm tăng lên vẻ đẹp hình tượng của nhân vật Đăm Săn.

* Trả lời câu hỏi cuối bài:

Câu 1 (trang 25 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Nêu những sự kiện chính trong văn bản Chiến thắng Mtao Mxây. Hãy chỉ ra lời người kể chuyện, lời nhân vật, chi tiết thần kì trong văn bản.

Trả lời:

– Những sự kiện chính trong văn bản Chiến thắng Mtao Mxây:

  • Phần 1: từ đầu đến “cắt đầu Mtao Mxây đem bêu ngoài đường”: Cảnh trận đánh giữa hai tù trưởng Đăm Săn và Mtao Mxây
  • Phần 2: tiếp đến “Họ đến bãi ngoài làng, rồi vào làng”: Cảnh Đăm Săn cùng nô lệ ra về sau chiến thắng.
  • Phần 3: còn lại: Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng.
  • Lời nhân vật được thể hiện dưới dạng hội thoại, đánh dấu bằng tên riêng trước mỗi phần của nhân vật. Lời người kể chuyện là lời dẫn tự sự còn lại.
  • Chi tiết thần kì trong văn bản hiện hữu song song với cách tác giả diễn đạt tình tiết nhân vật, một vài chi tiết thần kì tiêu biểu có thể kể đến như: Đăm Săn rung khiên múa, miếng trầu của Hơ Nhị làm sức mạnh tăng lên gấp bội, ông trời xuất hiện mách kế cho Đăm Săn,…

Câu 2 (trang 25 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Nhân vật người anh hùng Đăm Săn được miêu tả với những đặc điểm nổi bật nào? Chỉ ra những chi tiết cho thấy sự đối lập giữa Đăm Săn với Mtao Mxây.

Trả lời:

  • Nhân vật người anh hùng Đăm Săn được miêu tả với những đặc điểm nổi bật của một dũng sĩ vô cùng dũng cảm, tài năng, có sức mạnh phi thường, lấn át kẻ thù. Sức Đăm Săn ngang sức voi đực, hơi thở ầm ầm tựa sấm, nằm sấp thì gãy gầm sàn, nằm ngửa thì gãy xà dọc,… Anh còn là một người thủ lĩnh với phẩm chất anh hùng: Danh tiếng lẫy lừng, được tung hô, ca ngợi là một “dũng tướng chắc chết mười mươi cũng không lùi bước”
  • Những chi tiết cho thấy sự đối lập giữa Đăm Săn với Mtao Mxây:

Đăm Săn: Thái độ quyết liệt, tự tin. Không nhúc nhích, châm biếm mỉa mai Mtao Mxây.

Mtao Mxây: Thái độ từ chọc tức đến sợ hãi, tần ngần do dự. Một lần xốc tới vượt một đồi tranh, vượt một đồi lồ ô, chàng chạy vút qua phía Đông, vút qua phía Tây.

⇒ Đăm Săn là người bình tĩnh, tự tin, với sức mạnh và tài năng phi thường

  • Múa khiên “kêu lạch cạch như quả mướp khô”.
  • Chạy bước thấp, bước cao chỉ chém trúng cái cọc cột trâu nhưng khoe được học thần Rồng, là tướng quen đánh trăm trận, quen xéo nát thiên hạ.

⇒ Mtao Mxây kém cỏi nhưng huênh hoang, khoác lác, ngạo mạn.

Hiệp đấu thứ hai: Nhờ miếng trầu của vợ, Đăm săn múa khiên chàng múa trên cao gió như bão, múa dưới thấp gió như lốc, núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ, … đâm trúng kẻ thù nhưng không thủng. Chi tiết miếng trầu là biểu hiện cho sức mạnh cộng đồng. Sức mạnh của Đăm Săn được tương trợ bởi cộng đồng.

⇒ Nổi bật sức mạnh phi thường của Đăm Săn.

  • Mtao Mxây cầu cứu Hơ Nhị quăng cho miếng trầu nhưng càng yếu sức

Hiệp ba:

  • Đăm Săn múa dũng mãnh và đuổi theo Mtao Mxây
  • Đăm Săn đâm trúng Mtao Mxây nhưng không thủng được áo hắn. Chàng phải cầu cứu thần linh

Hiệp bốn:

  • Đăm Săn được thần linh giúp sức
  • Chàng đuổi theo và giết chết kẻ thù.

Câu 3 (trang 25 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Nêu và phân tích tác dụng của một biện pháp nghệ thuật tiêu biểu trong văn bản (Ví dụ: so sánh, phóng đại, đối lập, tương phản,…).

Trả lời:

Việc sử dụng biện pháp nghệ thuật tu từ so sánh và phóng đại đã tạo cho đoạn trích những hiệu quả diễn đạt ấn tượng. Chẳng hạn, miêu tả Mtao Mxây: “khiên hắn tròn như đầu cú, gươm hắn óng ánh như cái cầu vồng. Trông hắn dữ tợn như một vị thần… giữa một đám đông mịt mù như trong sương sớm” ; “Khiên hắn kêu lạch xạch như quả mướp khô”. Hoặc miêu tả Đăm Săn : “Một lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh. Một lần xốc tới nữa, chàng vượt một đồi lồ ô. Chàng chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây” ; “Chàng múa trên cao, gió như bão. Chàng múa dưới thấp, gió như lốc” ; “Khi chàng múa chạy nước kiệu, quả núi ba lần rạn nứt, ba đồi tranh bật rễ bay tung” ; “đôi mắt long lanh như mắt chim ghếch ăn hoa tre” ; “Bắp chân chàng to bằng cây xà ngang, bắp đùi chàng to bằng ống bễ, sức chàng ngang sứcvoi đực, hơi thở chàng ầm ầm tựa sấm dậy, chàng nằm sấp thì gãy rầm sàn, chàng nằm ngửa thì gãy xà dọc”… Bên cạnh đó, các phép so sánh, phóng đại trong ngôn ngữ nhân vật cũng được huy động tối đa : với Mtao Mxây “Ta như gà làng mới mọc cựa kliê, như gà rừng mới mọc cựa êchăm”,… với Đăm Săn : “Cầu cho ta được bình yên vô sự, nạn khỏi tai qua, lớn lên như sông nước, cao lên như cây rừng, không còn ai bì kịp ; Hãy đánh lên tất cả cho ở dưới vỡ toác các cây đòn ngạch… để nghe tiếng chiêng ăn đông uống vui như mừng mùa khô năm mới của ta vậy”…Biện pháp so sánh, phóng đại tạo ra sức hấp dẫn cho sử thi, đó là cách diễn đạt, mô tả bằng hình ảnh sinh động, tạo ấn tượng về sức mạnh, vẻ đẹp thần thánh, siêu phàm đúng với tính chất hùng tráng, mang tầm vũ trụ của nhân vật và hành động của sử thi anh hùng.

Câu 4 (trang 25 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Hãy làm sáng tỏ một đặc điểm nổi bật của thể loại sử thi được thể hiện trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây.

Trả lời:

Đặc điểm nổi bật của thể loại sử thi được thể hiện trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây:

Nhân vật trung tâm của sử thi là nhân vật anh hùng: Anh hùng văn hóa và anh hùng chiến trận. So với thần thoại và truyền thuyết, nhân vật sử thi có nhiều lớp người, nhiều thế hệ. Trong câu chuyện này, nhân vật Đăm Săn có đầy đủ các yếu tố đó một vị thủ lĩnh anh hùng

Nhân vật chính của sử thi anh hùng là anh hùng chiến trận. Phẩm chất cao quí của nhân vật là lòng dũng cảm xả thân vì cộng đồng trong việc chiến đấu chống kẻ thù và chinh phục thiên nhiên. Con người anh hùng có vẻ đẹp cường tráng của thể chất. Nhân vật anh hùng là hiện thân của ý chí và sức mạnh cộng đồng. Đó là hình tượng khái quát hóa, lý tưởng hóa, mang ý thức và sức mạnh cộng đồng.

Câu 5 (trang 25 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Phân tích một số câu nói và hành động của dân làng trước chiến thắng của Đăm Săn để làm rõ tình cảm của cộng đồng Ê-đê đối với người anh hùng.

Trả lời:
– Cuộc chiến giữa Đăm Săn và Mtao Mxây là cuộc chiến tranh mang tính chất thống nhất cộng đồng. Nó không phải là một cuộc chiến tranh xâm lược nhằm mục đích tàn sát, cướp bóc và chiếm giữ. Chính vì thế mà thái độ của nô lệ ở cả hai phía đối với việc thắng thua của hai tù trưởng cũng có những nét riêng:

  • Khi chủ họ bị Đăm Săn đâm chết thì họ nhất tề, tự nguyện đi theo Đăm Săn. Cả ba lần Đăm Săn hỏi ý kiến (con số 3 là con số tượng trưng, có nghĩa là rất nhiều) thì cả ba lần họ đều khẳng định sẽ đi theo Đăm Săn. Thái độ và hành động của đoàn người này chứng tỏ họ luôn mơ ước được trở thành một tập thể giàu có và hùng mạnh.Họ luôn mơ ước có được một người lãnh đạo dũng cảm, tài ba
  • “Các chàng trai đi lại ngực đụng ngực. Các cô gái đi lại vú đụng vú. Cảnh làng một tù trưởng nhà giàu trông sao mà vui thế’’. Tôi tớ vô cùng phấn khích, hỏi Đăm Săn đánh chiêng nào để mừng chiến thắng. Dân làng tưng bừng náo nhiệt chào đón vị anh hùng của mình mới chiến thắng trở về. Họ đi lại sửa soạn vui mừng tấp nập không chỉ để mừng buôn sóc được mở mang, được hùng mạnh và giàu có mà còn để tiếp đón những người nô lệ mới bằng sự chân thành và hoà hợp. Điều đó cho thấy họ rất vui mừng, hoan hỉ khi người tù trưởng của mình chiến thắng kẻ thù, làm cho bộ tộc thêm hùng mạnh, giàu có.
  • Sự đồng tình của tất cả mọi người, từ tôi tớ đến các tù trưởng, tác giả sử thi đã cho thấy chiến thắng của Đăm Săn có ảnh hưởng đến sự phát triển của cộng đồng. Đó là cuộc chiến vì sự lớn mạnh của bộ tộc và được cộng đồng hoan nghênh.

Câu 6 (trang 25 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1): Đoạn trích phản ánh và ca ngợi điều gì? Điều ấy có còn ý nghĩa với cuộc sống hôm nay không? Vì sao?

Trả lời:

Đoạn trích khẳng định sức mạnh và ca ngợi vẻ đẹp của người anh hùng Đăm Săn – một người trọng danh dự, gắn bó hạnh phúc gia đình và thiết tha với cuộc sống bình yên, phồn vinh của thị tộc, xứng đáng là anh hùng mang tầm vóc sử thi của dân tộc Ê-đê. Qua đó, đoạn trích còn mang ý nghĩa ca ngợi sức mạnh và tài năng của Đăm Săn trong cuộc đấu với kẻ thù để đem lại hạnh phúc gia đình và dân làng. Điều ấy ắt hẳn vẫn còn ý nghĩa với cuộc sống ngày hôm nay, bởi nó giúp người đọc nhận thức được lẽ sống, niềm vui của người anh hùng sử thi chỉ có được trong cuộc chiến đấu vì danh dự, hạnh phúc và danh dự cho cộng đồng

Câu 7 (trang 25 sgk Ngữ văn lớp 10 Tập 1):

Hãy minh hoạ trận chiến đấu giữa Đăm Săn và Mtao Mxây bằng một bức vẽ hoặc một đoạn văn miêu tả (khoảng 8 – 10 dòng)

Trả lời:

Toàn bộ diễn biến cuộc đọ sức giữa Đăm Săn và Mtao Mxây được miêu tả khá giàu kịch tích qua ba hiệp. Liên tiếp ba hiệp đấu diễn ra, hành động của cả hai nhân vật đều được khắc họa rõ nét. Trong hiệp đấu thứ nhất, Mtao Mxây “múa khiên như trò chơi, khiên kêu lạch xạch như quả mướp khô, chạy bước cao bước thấp, chạy hết từ bãi tây sang bãi đông, tự xem mình là tướng quen đánh trăm trận, quen xéo nát đất đai thiên hạ”. Còn Đăm Săn thì thách Mtao Mxây múa khiên trước, lúc Mtao Mxây múa khiên Đăm Săn không hề nhúc nhích. Lúc Đăm Săn múa “Một lần xốc tới, chàng vượt qua đồi tranh. Một lần xốc tới nữa chàng vượt qua đồi lồ ô. Chạy vun vút qua phía đông, vun vút qua phía tây”. Sự đối lập trong hành động của hai nhân vật đã cho thấy sự yếu đuối của Mtao Mxây và sự khỏe mạnh của Đăm Săn. Hiệp đấu thứ hai trở nên gay cấn hơn khi Đăm Săn trở nên mạnh mẽ hơn nhờ đớp được miếng trầu mà Mtao Mxây bảo Hơ Nhị quăng cho hắn, sức chàng như tăng lên gấp bội, múa khiên càng mạnh, càng nhanh, càng đẹp. Đăm Săn đuổi theo Mtao Mxây trúng nhưng không thủng đầu vì bộ áo giáp trên người hắn. Cuối cùng, nhờ sự giúp sức của Ông Trời, Đăm Săn tìm ra kế sách để đánh bại Mtao Mxây. Chàng đã giành chiến thắng và cứu được vợ mình. Ông trời chính là đại diện của công lý, cũng là đại diện của sức mạnh trí tuệ.

Hình minh họa
Hình minh họa

5


Hà Ngô

Bài soạn văn số 5

Bố cục

  • Phần 1: từ đầu đến “cắt đầu Mtao Mxây đem bêu ngoài đường”: Cảnh trận đánh giữa hai tù trưởng.
  • Phần 2: tiếp đến “Họ đến bãi ngoài làng, rồi vào làng”: Cảnh Đăm Săn cùng nô lệ ra về sau chiến thắng.
  • Phần 3: còn lại: Cảnh Đăm Săn ăn mừng chiến thắng.

Tóm tắt

Nhân lúc Đăm Săn cùng các nô lệ lên rẫy, Mtao Mxây đã đến phá buôn làng và bắt Hơ Nhị về làm vợ. Đăm Săn đến nhà Mtao Mxây khiêu chiến để cứu người vợ của mình. Lần đầu, chàng thách Mtao Mxây đọ dao nhưng hắn sợ không dám đồng ý. Khi Đăm Săn dọa đốt nhà, hắn mới chịu xuống và múa khiên. Mtao Mxây rung khiên múa, tiếng kêu lạch xạch; đến lượt Đăm Săn, mỗi lần xốc tới, chàng vượt một đồi tranh, chạy vun vút trong khi Mtao Mxây chỉ bước thấp bước cao chạy hết bãi đông sang bãi tây. Mtao Mxây bảo Hơ Nhị quăng cho một miếng trầu nhưng Đăm Săn đỡ được, ăn vào thì sức lực tăng lên gấp bội. Đăm Săn lại múa khiên, đâm Mtao Mxây nhưng không thủng được áo giáp của hắn. Nhờ Trời giúp đỡ, Đăm Săn ném một cái chày tròn vào tai của kẻ địch, nên giành được chiến thắng, cắt đầu của Mtao Mxây đem bêu ra đường. Chàng cứu được vợ, và tất cả tôi tớ của Mtao Mxây nguyện đi theo Đăm Săn. Dân làng mở tiệc mừng chiến thắng của Đăm Săn và đón chào những dân làng mới.

Câu 1 (trang 36 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

Tóm tắt diễn biến trận đánh

  • Đăm Săn đến nhà Mtao Mxây khiêu chiến nhưng hắn bỡn cợt chưa chịu giao chiến ngay.
  • Khi thấy thái độ kiên quyết và nhận được lời hứa của Đăm Săn là sẽ không đâm khi đi xuống cầu thang, Mtao Mxây mới chịu xuống.

Hiệp đấu thứ nhất: Hai bên múa khiên:

  • Mtao Mxây múa trước: tỏ ra yếu ớt và kém cỏi
  • Đăm Săn múa khiên: tỏ ra mạnh mẽ, tài giỏi hơn hẳn,vẫn giữ thái độ bình tĩnh, thản nhiên.
  • Kết quả: Đăm Săn đâm trúng Mtao Mxây nhưng không thủng được áo giáp của hắn.

Hiệp đấu thứ hai:

  • Được trời mách bảo, Đăm Săn ném cái chày mòn trúng tai Mtao Mxây.
  • Kết quả: Đăm Săn giành được chiến thắng, cắt đầu của Mtao Mxây đem bêu ra đường. Dân làng Mtao Mxây nhất loạt theo Đăm Săn về ngôi làng mới.

Câu 2 (trang 36 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

– Câu nói của dân làng:

  • “không đi sao được!… người nhà giàu cầm đầu chúng tôi nay đã không còn nữa”
  • “không đi sao được! Tù trưởng chúng tôi đã chết, lúa chúng tôi đã mục, chúng tôi còn ở với ai?”

⇒ Sau khi tù trưởng của mình thất bại, đông đảo tôi tớ của Mtao Mxây đều tâm phục và muốn đi theo Đăm Săn – vị tù trưởng mạnh hơn.

Điều này thể hiện mơ ước có được một người tù trưởng dũng cảm, tài ba, có khả năng lãnh đạo tốt của nhân dân.

– Hàng động của dân làng:

+ Tôi tớ của Mtao Mxây: Đoàn người đông như bầy cà tong, mang của cải về nhiều như ong đi chuyển nước, như bầy trai gái đi giếng làng cõng nước. ⇒ Niềm vui, phấn khởi khi tìm được người tù trưởng đủ tài đức.

+ Tôi tớ của Đăm Săn: “… Các chàng trai đi lại ngực đụng ngực. Các cô gái đi lại vú đụng vú. Cảnh làng một tù trưởng nhà giàu trông sao mà vui thế!” ⇒ Vui mừng khi tù trưởng chiến thắng trở về, buôn làng được mở mang thêm, ngày càng đông vui và giàu mạnh.

Cuộc chiến giữa Đăm Săn và Mtao Mxây không phải là một cuộc chiến tranh phi nghĩa với mục đích xâm lược, tàn sát hay cướp bóc của cải. Cuộc chiến này quyết định sự thắng thua của hai tù trưởng, và mang tính chất thống nhất cộng đồng. Vì vậy, khi Đăm Săn = một tù trưởng mạnh hơn giành chiến thắng, tôi tớ của cả hai buôn làng đều vui mừng, phấn khởi.


Câu 3 (trang 36 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

Phần cuối đoạn trích chú ý nhiều đến việc miêu tả cảnh ăn mừng chiến thắng của người dân cả hai buôn làng. Điều này nêu lên một số đặc điểm lớn của sử thi và tư tưởng của nhân dân như:

  • Sau khi Mtao Mxây – tù trưởng kém cỏi hơn thua trận, tôi tớ ở làng không hề lo sợ mà phấn khởi, vui mừng và ngay lập tức theo Đăm Săn – tù trưởng tài giỏi hơn về buôn làng mới.

⇒ Điều này thể hiện tính chất của cuộc chiến tranh thị tộc trong xã hội Ê-đê: Cuộc chiến không gây ảnh hưởng xấu đến xã hội

  • Sự ủng hộ của cả hai phía dân làng cũng thể hiện tư tưởng của dân gian về tầm vóc lịch sử của người anh hùng: mong muốn có được người lãnh đạo tài giỏi, ngợi ca công lao của người anh hùng đã có công thống nhất các buôn làng.


Câu 4 (trang 36 sgk Ngữ văn 10 Tập 1):

  • Biện pháp so sánh được sử dụng ở các chi tiết: Các lần Đăm Săn múa khiên, so sánh tương phản nhằm tạo sự đối lập giữa cảnh múa khiên của Đăm Săn và Mtao Mxây.
  • Các câu văn có dùng lối nói phóng đại:
    • Chàng múa trên cao, gió như bão; chàng múa dưới thấp, gió như lốc
    • Đoàn người đông như bầy cà tong, đặc như bầy thiêu thân, ùn ùn như kiến như mối

⇒ Tác dụng:

  • Những câu văn này giống như một đòn bẩy, có tác dụng miêu tả chi tiết, cụ thể, làm nổi bật vẻ đẹp, vị thế của người anh hùng.
  • Các hình ảnh được dùng để so sánh với Đăm Săn đều được lấy từ thiên nhiên, vũ trụ. Điều này cho thấy, nhân dân muốn khẳng định tài năng, sức mạnh, tầm vóc của các anh hùng cộng đồng này có thể sánh ngang tầm với vũ trụ.

Luyện tập (trang 36 sgk Ngữ văn 10 Tập 1)

– Vai trò của thần linh (Ông Trời):

  • Đăm Săn nằm mộng thấy ông Trời
  • Ông Trời đưa ra chỉ dẫn, gợi ý “cháu lấy một cái chày mòn ném vào vành tai hắn là được”.

⇒ Thần linh (Ông Trời) ở đây chỉ có vai trò là người đưa ra gợi ý, chứ không phải là người quyết định, làm nên kết quả cuối cùng của cuộc chiến.

– Vai trò của con người:

  • Đăm Săn đã cố gắng chiến đấu 3 hiệp, dùng nhiều tài năng nhưng chưa hạ gục được Mtao Mxây.
  • Nhờ có sự giúp đỡ của ông Trời, Đăm Săn đã tìm ra điểm yếu, quyết chiến đấu và chiến thắng Mtao Mxây.

⇒ Con người có vai trò là đối tượng trực tiếp dùng tài năng, sức mạnh của mình để tham gia cuộc chiến và giành chiến thắng cuối cùng trước kẻ thù.

Nội dung chính

Trọng danh dự, gắn bó với hạnh phúc gia đình và thiết tha với cuộc sống bình yên, phồn vinh của thị tộc – đó là những tình cảm cao cả nhất thôi thúc Đăm Săn chiến đấu và chiến thắng kẻ thù.

Ngôn ngữ trang trọng, giàu hình ảnh, giàu nhịp điệu với phép so sánh và phóng đại được sử dụng có hiệu quả cao là những đặc điểm nghệ thuật tiêu biểu của sử thi.

Hình minh họa
Hình minh họa

0/5 (0 Reviews)

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

Back to top button